TARİH

Tanzimat Fermanı: Devleti Ayakta Tutma Çabaları

Osmanlı Devleti’nin son dönemine damga vuran olaylardan biri de Tanzimat Fermanı’dır. Yenilik anlamına gelen bu bildiri padişahın imzası ile ilan edilen ve halkın yaşamına serbestlik tanıyan maddeler içermektedir. Sultan Abdülmecid tarafından hazırlanan ferman, Fransız Devrimi’nden sonra yayınlanan ‘İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirgesi’ temel alınarak hazırlanmıştır. Ancak halk tarafından değil de padişah tarafından hazırlanması nedeniyle bu bildiriden farklılık arz etmektedir.

Karanlık Günlerin Eşiğinde Bir Padişah

Sultan Abdülmecid öncesinde de devlet Avrupa’nın tepkisi ile karşılaşmakta ve düzenin değişmesi gerektiği dile getirilmekteydi. Bu dönemde ise söylentiler artmış, hatta Osmanlı ‘Hasta Adam’ nitelemeleri ile gündeme gelmişti. Böylesine zor bir dönemde padişah halkın da isteği üzerinde Tanzimat Fermanı’nı imzalamak zorunda kaldı. 3 Kasım 1839 yılında Koca Mustafa Reşit Paşa tarafından ilan edilen ferman, Gülhane parkında ilan edildiği için Gülhane Hatt-ı Şerif’i adını aldı.

Tanzimat-ı Hayriyye adıyla da anılan ve kendisinden hayır temenni edilen fermanın temelleri II. Mahmut döneminde atılmıştı. Birçok yenilik ile devleti ilerletmek isteyen padişah, ıslahatları ile gündeme gelse de bir türlü Tanzimat Fermanı’nı imzalamaya muvaffak olamamıştı. Sultan Abdülmecid zamanında Mısır ile yapılan savaşın kaybedilmesi, milliyetçilik duygularının halk içerisinde büyük etki uyandırması, toprak bütünlüğünü sağlayabilmek gibi etkenler fermanın 1839 yılının sonunda ilan edilmesine zemin oluşturmuştur.

Fermanın İçeriğinde Neler Vardı?

Tanzimat Fermanı ile sarayın otoritesi artık meclis iradesini tanımak zorunda kalmıştır. Monarşi yerini bürokrasiye bırakmış, devletin kötü gidişatı engellenmeye çalışılmıştır. Fermanın içeriğinde gerilemenin nedenleri ve sıkıntıların nasıl giderileceği halka anlatılmış, vatandaşların eşit haklara sahip olacağının vurgusu yapılmıştır. Mahkemelerde herkese açık yargılama yapılacağı, yargılanmadan idam edilmeyeceği gibi maddeler de fermanda yer alan dikkat çekici maddeler arasındadır.

Fermanın diğer maddelerinde vergi hesaplaması yapılırken kazanca göre vergi uygulamasının yapılacağı ve askerlik süresinin 4 yıl olacağı bulunmaktadır. Devletin bataklığa düştüğü rüşvetten de kurtulmak gerektiği ve özel mülkiyet haklarının dokunulmazlığı da artık devlet güvencesine giren bir hak olarak yerini almaktaydı.

Tanzimat Fermanı birçok sorunu da beraberinde getirmiştir. Halkın alışkın olmadığı bir sistemin temelleri atılan ferman sonucu, gelenekçi ve yenilikçiler arasında büyük tartışmalar yaşanmıştır. Verilen sözler tutulmaya çalışılsa da tartışmaların gölgesinde kaldığı için padişah tarafından müdahale edilmiş ve istenen başarıya ulaşamamıştır.

Bir önceki yazımız olan Çernobil Olayı Hakkında Bilinmeyen Gerçekler başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı